เพร็พ (PrEP) หรือ Pre-Exposure Prophylaxis เป็นยาที่ช่วยป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง เช่น คู่รักที่คนใดคนหนึ่งติดเชื้อเอชไอวี ชายรักชาย หรือผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยงทางเพศ การเริ่มกินเพร็พเป็นครั้งแรกจำเป็นต้องทำอย่างถูกต้อง และมีความรู้ที่เพียงพอเพื่อให้ปลอดภัย และได้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุด
ทำความเข้าใจกับเพร็พ (PrEP)
เพร็พประกอบด้วยยาต้านไวรัส 2 ชนิด ได้แก่ Tenofovir และ Emtricitabine ที่ช่วยป้องกันไม่ให้เอชไอวีเข้าสู่เซลล์ในร่างกายเมื่อมีการสัมผัสเชื้อเอชไอวี โดยการกินเพร็พจะช่วยลดโอกาสการติดเชื้อเอชไอวีได้ถึง 99% หากใช้อย่างถูกวิธี
การตรวจสุขภาพก่อนเริ่มกินเพร็พ
ก่อนเริ่มต้นใช้เพร็พ ผู้ใช้ต้องปรึกษาแพทย์ และตรวจสุขภาพอย่างละเอียดเพื่อประเมินความเหมาะสม โดยขั้นตอนที่สำคัญมีดังนี้
- ตรวจหาเชื้อเอชไอวี (HIV Test) การกินเพร็พเหมาะสำหรับผู้ที่ยังไม่ติดเชื้อเอชไอวี หากติดเชื้อเอชไอวีอยู่แล้วต้องเปลี่ยนไปใช้ยาต้านไวรัสเพื่อการรักษา
- ตรวจการทำงานของไต ยาเพร็พอาจมีผลข้างเคียงต่อไต ดังนั้นจึงต้องประเมินการทำงานของไตอย่างละเอียด
- ตรวจหาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ๆ เช่น ซิฟิลิส หนองใน หรือตับอักเสบ เพื่อรักษา และป้องกันการแพร่กระจาย
รูปแบบการกินเพร็พ (PrEP)
การกินเพร็พ มี 2 รูปแบบหลัก ขึ้นอยู่กับพฤติกรรมเสี่ยง และคำแนะนำของแพทย์
- กินทุกวัน (Daily PrEP)
- วิธีนี้เหมาะสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงสูง และต้องการความปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง
- ควรกินยาในเวลาเดียวกันทุกวัน เพื่อให้ระดับยาในกระแสเลือดคงที่
- กินเฉพาะก่อนมีเพศสัมพันธ์ (On-Demand PrEP)
- เหมาะสำหรับผู้ที่มีเพศสัมพันธ์เป็นครั้งคราว
- ต้องเริ่มกินยาล่วงหน้า 2 เม็ดภายใน 2-24 ชั่วโมงก่อนมีเพศสัมพันธ์ จากนั้นกินอีก 1 เม็ดในวันถัดมา และอีก 1 เม็ดในวันถัดไป
วิธีการกินเพร็พครั้งแรกอย่างถูกต้อง
- เริ่มต้นตามคำแนะนำของแพทย์ อย่าซื้อยากินเองโดยไม่มีการปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
- กินพร้อมน้ำ ควรกินยาพร้อมน้ำเปล่า และถ้ากินพร้อมอาหารจะช่วยลดผลข้างเคียง เช่น คลื่นไส้
- สังเกตผลข้างเคียง ในช่วงแรกอาจมีอาการเช่น ปวดหัว คลื่นไส้ หรือท้องเสีย ซึ่งมักจะหายไปในไม่กี่วัน
การติดตามผลหลังเริ่มกินเพร็พ
- ตรวจติดตามทุก 3 เดือน เพื่อตรวจหาเชื้อเอชไอวี และประเมินการทำงานของไต
- ปรึกษาแพทย์ทันทีหากมีปัญหา เช่น อาการข้างเคียงที่รุนแรงหรือความผิดปกติอื่น ๆ
ข้อควรระวังในการใช้เพร็พ
- ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น เพร็พป้องกันเฉพาะเอชไอวี ดังนั้นควรใช้ถุงยางอนามัยเพื่อป้องกันโรคอื่น ๆ
- ห้ามขาดยา หากลืมกินยาบ่อย ๆ จะทำให้ระดับยาในเลือดไม่เพียงพอ และเพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อเอชไอวี
- ไม่ใช้ร่วมกับยาอื่นโดยไม่ปรึกษาแพทย์ เพื่อป้องกันปฏิกิริยาระหว่างยา
สามารถรับยาเพร็พได้ที่ไหนบ้าง?
การเข้าถึงยาเพร็พในประเทศไทย มีความสะดวกมากขึ้นในปัจจุบัน โดยผู้ที่ต้องการใช้สามารถรับบริการได้จากแหล่งต่อไปนี้
- โรงพยาบาลรัฐ หลายแห่งให้บริการเพร็พในราคาที่เข้าถึงได้ เช่น โรงพยาบาลที่เข้าร่วมโครงการบริการเพร็พฟรีหรือราคาประหยัด หรือศูนย์บริการด้านเอชไอวีในโรงพยาบาลประจำจังหวัดหรือเขต
- โรงพยาบาลเอกชน แม้ราคาจะสูงกว่า แต่เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการความสะดวก และไม่ต้องรอคิวนาน
- คลินิกเฉพาะทางด้านเอชไอวี และเพศสัมพันธ์ เช่น
- คลินิกฟ้าสีรุ้ง (Rainbow Sky Association) ให้บริการเพร็พในราคาย่อมเยา
- คลินิกนิรนาม สภากาชาดไทย ศูนย์บริการที่ได้รับความนิยมสำหรับการตรวจ และให้คำปรึกษาเกี่ยวกับเอชไอวี
- คลินิกตามโครงการขององค์กรต่าง ๆ เช่น Love Foundation หรือ APCOM
อ่านบทความอื่นๆ เพิ่มเติม
การกิน เพร็พ (PrEP) เป็นวิธีป้องกันเอชไอวีที่มีประสิทธิภาพสูง หากใช้อย่างถูกต้อง และต่อเนื่อง การเริ่มต้นกินเพร็พครั้งแรกควรทำภายใต้การดูแลของแพทย์ พร้อมตรวจสุขภาพ และปฏิบัติตามคำแนะนำอย่างเคร่งครัด เพื่อความปลอดภัย และประสิทธิผลสูงสุด การมีความรู้ที่ถูกต้องเกี่ยวกับเพร็พไม่เพียงช่วยป้องกันเอชไอวีได้ แต่ยังเป็นก้าวสำคัญในการสร้างความมั่นใจ และลดความกลัวต่อการติดเชื้อเอชไอวีในกลุ่มเสี่ยงอีกด้วย
