ซิฟิลิส คือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่เกิดจากแบคทีเรียชื่อ Treponema pallidum และเป็นโรคที่รักษาให้หายได้ จุดที่ทำให้หลายคนพลาดคืออาการของมันหายไปเองได้ ทั้งที่เชื้อยังอยู่และยังส่งต่อถึงคนอื่นได้ หน้านี้รวมไว้ที่เดียว ทั้งอาการแยกตามระยะ เส้นทางการติดต่อ การตรวจ การรักษา และช่วงที่ควรตรวจซ้ำ

ซิฟิลิส คือโรคอะไร และเกิดจากเชื้อตัวไหน

สาเหตุของซิฟิลิสเป็นแบคทีเรีย ไม่ใช่ไวรัส ข้อนี้สำคัญ เพราะโรคจากแบคทีเรียรักษาให้หายได้ ต่างจากเริมหรือเอชไอวีที่เป็นไวรัสและต้องดูแลระยะยาว องค์การอนามัยโลกจัดซิฟิลิสเป็นหนึ่งในสี่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่รักษาหายได้ และประมาณว่าปี 2565 มีผู้ใหญ่อายุ 15–49 ปี ราว 8 ล้านคนทั่วโลกรับเชื้อนี้

ของไทย กรมควบคุมโรคเคยรายงานว่าอัตราป่วยในประชากรทั่วไปเพิ่มจาก 4.4 ต่อประชากรแสนคนในปี 2557 เป็น 16.4 ในปี 2563 และสูงสุดในช่วงอายุ 15–24 ปี ที่ 50.4 อ่านต่อเรื่องช่วงวัยได้ที่ ซิฟิลิสในวัยรุ่นและวัยทำงาน

ไทม์ไลน์ของโรค จากระยะแรกถึงระยะท้าย

ซิฟิลิสเดินเป็นช่วง ๆ และมีช่วงที่เงียบ ตารางนี้ย่อจากองค์การอนามัยโลกและบริการสุขภาพแห่งชาติสหราชอาณาจักร (NHS)

ระยะ ช่วงเวลา สิ่งที่มักพบ
ระยะที่หนึ่ง 3 สัปดาห์ขึ้นไปหลังรับเชื้อ (NHS) แผลเดี่ยว ขอบแข็ง มักไม่เจ็บ ที่อวัยวะเพศ ทวารหนัก ในปาก หรือมือ แผลในช่องคลอดหรือทวารหนักอาจไม่ถูกสังเกต
ระยะที่สอง ปรากฏได้ถึงราว 3 เดือนถัดมา (NHS) ผื่นไม่คันที่ฝ่ามือฝ่าเท้าแล้วลามทั่วตัว ตุ่มเนื้อสีขาวหรือเทาในที่อับชื้น ฝ้าขาวในปาก อาการคล้ายไข้หวัด ต่อมน้ำเหลืองโต ผมหรือขนร่วงเป็นหย่อม
ระยะแฝง ต่อเนื่องได้เป็นปี มักไม่มีอาการ ถ้าไม่ได้รักษา องค์การอนามัยโลกระบุว่าจะเดินต่อสู่ระยะท้ายหลังหลายปี
ระยะท้าย หลายปีหลังรับเชื้อ กระทบได้ทั้งสมอง เส้นประสาท ตา ตับ หัวใจ หลอดเลือด กระดูก ข้อ และอันตรายถึงชีวิตได้

จุดที่ควรจำคือทั้งแผลระยะแรกและผื่นระยะที่สองหายไปเองได้ NHS เขียนไว้ชัดว่าอาการที่หายไปไม่ได้แปลว่าเชื้อหมด เชื้อยังอยู่และยังส่งต่อได้ ส่วนองค์การอนามัยโลกระบุว่าการส่งต่อเชื้อมักเกิดในช่วงต้น คือภายในราว 2 ปีแรกหลังรับเชื้อ อ่านการแบ่งระยะเพิ่มได้ที่ อาการในแต่ละระยะของซิฟิลิส และก้อนที่พบในระยะลุกลามที่ Gummas

Quicky

เชื้อส่งต่อถึงกันทางไหน และถึงลูกในท้องได้แค่ไหน

องค์การอนามัยโลกระบุเส้นทางหลักสามทาง คือเพศสัมพันธ์ทางปาก ช่องคลอด และทวารหนัก ผ่านการสัมผัสรอยโรคที่มีเชื้อ จากผู้ตั้งครรภ์ถึงทารกผ่านรก และการรับเลือด NHS เพิ่มเรื่องการใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน และระบุว่าการติดต่อผ่านเลือดบริจาคหรือการปลูกถ่ายอวัยวะพบน้อยมากเพราะมีการคัดกรอง

ด้านการตั้งครรภ์ องค์การอนามัยโลกระบุว่าซิฟิลิสระหว่างตั้งครรภ์ที่ไม่ได้รักษา รักษาช้า หรือรักษาด้วยยาที่ไม่ถูกต้อง ทำให้เกิดผลเสียต่อการคลอด 50–80% ของกรณี เช่น การเสียชีวิตในครรภ์ การคลอดก่อนกำหนด และน้ำหนักตัวน้อย และย้ำว่าไม่มีชุดตรวจใดวินิจฉัยซิฟิลิสแต่กำเนิดได้โดยตรง ทารกที่เกิดจากผู้ตั้งครรภ์ซึ่งมีเชื้อจึงต้องได้รับการตรวจประเมินทั้งทางคลินิกและห้องปฏิบัติการ

กรมควบคุมโรครายงานว่าอัตราป่วยซิฟิลิสแต่กำเนิดของไทยเพิ่มจาก 45.6 ต่อเด็กเกิดมีชีพแสนคนในปี 2562 เป็น 119.5 ในปี 2566 (ข้อมูล ณ 30 กันยายน 2567) และตั้งเป้าลดให้ไม่เกิน 50 ภายในปี 2573 เด็กที่ได้รับเชื้ออาจมีผื่น ตัวเหลือง ตับและม้ามโต หรือปัญหากระดูก และรักษาหายได้หากพบเร็ว

ภาพหลอดเก็บเลือดและอุปกรณ์เก็บตัวอย่างบนโต๊ะตรวจ อินโฟกราฟิกระบุว่าตรวจซิฟิลิสได้ที่คลินิกโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หรือโรงพยาบาล โดยตรวจเลือดและอาจเก็บตัวอย่างจากแผล ผู้ให้บริการแปลผลร่วมกับวันที่เสี่ยง อาการ และประวัติการตรวจหรือรักษา พร้อมนัดตรวจเลือดซ้ำหลังรักษา

ตรวจได้ที่ไหน ด้วยวิธีไหน และผลบอกอะไรได้บ้าง

NHS เขียนไว้ตรง ๆ ว่าการตรวจเป็นทางเดียวที่ยืนยันได้ ดูจากอาการหรือเทียบกับรูปในอินเทอร์เน็ตแทนไม่ได้ ขั้นตอนตามปกติคือเจ้าหน้าที่ดูร่างกาย อาจเก็บน้ำจากแผลไปตรวจ และเจาะเลือด โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นตรวจพร้อมกันได้ในครั้งเดียว

องค์การอนามัยโลกระบุว่าการวินิจฉัยใช้ประวัติ การตรวจร่างกาย และผลห้องปฏิบัติการประกอบกัน วิธีตรวจมีทั้งการส่องหาตัวเชื้อจากรอยโรคและการตรวจเลือด ส่วนชุดตรวจแบบรวดเร็วรู้ผลในไม่กี่นาที จึงเริ่มรักษาได้ในการมาครั้งเดียว ของไทย กรมควบคุมโรคระบุว่าผู้ตั้งครรภ์ได้ตรวจคัดกรองฟรีสองครั้ง คือเมื่อฝากครรภ์และเมื่ออายุครรภ์ 28–32 สัปดาห์ แนะนำให้เริ่มฝากครรภ์ก่อนอายุครรภ์ 12 สัปดาห์ และใช้ชุดตรวจที่รู้ผลวันเดียวในจังหวัดที่อัตราป่วยสูง

เรื่องการอ่านผล สิ่งที่ตรงที่สุดคือผลเลือดใบเดียวไม่ใช่คำตอบในตัวเอง เวลาไปรับผลจึงควรบอกเจ้าหน้าที่ว่าสัมผัสเชื้อเมื่อไร มีอาการอะไร และเคยตรวจหรือเคยรักษามาก่อนหรือไม่ สามอย่างนี้เปลี่ยนการแปลผลได้จริง

รักษาหายได้ แต่ไม่ใช่เรื่องที่ซื้อยามาจัดการเอง

องค์การอนามัยโลกระบุชัดว่าซิฟิลิสรักษาหายได้ และระยะที่ลุกลามแล้วต้องรักษามากกว่าระยะต้น NHS ระบุว่าใช้ยาปฏิชีวนะ ระยะเวลาขึ้นกับระยะของโรค บางกรณีเริ่มรักษาได้ก่อนผลตรวจออก และบางคนมีอาการคล้ายไข้หวัดใน 24 ชั่วโมงแรก

ว่าใช้ยาตัวไหนและนานเท่าไรเป็นเรื่องที่ผู้ให้บริการประเมินเป็นรายคน หน้านี้จึงไม่ลงรายละเอียดนั้น และการหาซื้อยามาใช้เองไม่ใช่ทางที่ได้ผล เหตุผลสองข้อ ข้อแรกคืออาการซิฟิลิสหายเองได้อยู่แล้ว การเห็นอาการจางลงจึงไม่ได้บอกว่าเชื้อหมด ข้อสองคือการติดตามผลต้องใช้การตรวจเลือดซ้ำตามนัด ซึ่งทำเองที่บ้านไม่ได้ อ่านเรื่องการหายขาดได้ที่ รักษาซิฟิลิสหายขาดไหม

ทำไมคู่ต้องตรวจด้วย ไม่ใช่แค่คนที่มีอาการ

NHS ระบุว่าคู่ปัจจุบันและคู่ในช่วงที่ผ่านมาต้องได้รับการตรวจและการรักษา คลินิกช่วยแจ้งคู่ได้โดยไม่ต้องระบุชื่อคุณ และแนะนำให้งดเพศสัมพันธ์ทุกทางจนครบ 2 สัปดาห์หลังทั้งสองฝ่ายรักษาเสร็จ กรมควบคุมโรคใช้หลักเดียวกัน และแนะนำให้ตรวจคู่ของผู้ตั้งครรภ์ด้วย การคุยเรื่องนี้ไม่ใช่การกล่าวหาใคร ประโยคว่า "มีเหตุให้เราสองคนควรไปตรวจ" ก็พอ

Love2Test

ลดโอกาสติดและติดซ้ำ และควรตรวจซ้ำเมื่อไร

  • ถุงยางอนามัยเป็นวิธีที่องค์การอนามัยโลกจัดว่าได้ผลที่สุดวิธีหนึ่งเมื่อใช้ถูกวิธีและสม่ำเสมอ แต่ระบุด้วยว่าไม่ป้องกันโรคที่ทำให้เกิดแผลนอกบริเวณที่ถุงยางคลุม ซึ่งรวมถึงซิฟิลิสและเริม จึงลดโอกาสได้มาก แต่ไม่ใช่เกราะสมบูรณ์
  • NHS แนะนำให้ใช้ถุงยางอนามัยหรือแผ่นยางอนามัยคลุมสำหรับเพศสัมพันธ์ทางปาก ไม่ใช้เข็มร่วมกัน และไม่ใช้ของเล่นทางเพศร่วมกัน หรือเปลี่ยนถุงยางคลุมใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนผู้ใช้
  • องค์การอนามัยโลกแนะนำให้ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงขึ้นตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง และให้ผู้ตั้งครรภ์ตรวจตั้งแต่ฝากครรภ์ครั้งแรก
  • หลังรักษาแล้ว NHS ระบุว่าต้องกลับไปตรวจเลือดซ้ำหลายครั้งในช่วง 12 เดือนแรกนับจากเริ่มการรักษา
  • PrEP (เพร็พ) ป้องกันเฉพาะเอชไอวี ไม่ป้องกันซิฟิลิส คนที่ใช้ PrEP จึงยังต้องตรวจคัดกรองตามรอบ

ภาพใบส่งตรวจซิฟิลิสและ HIV คู่กับบัตรนัดตรวจซ้ำ อินโฟกราฟิกสรุปว่าอาการอาจหายเองทั้งที่เชื้อยังอยู่ แผลไม่เจ็บที่หายแล้วก็ยังควรตรวจ ผลลบเมื่อตรวจเร็วอาจต้องตรวจซ้ำ หลังรักษาหายยังติดใหม่ได้และควรให้คู่นอนเข้ารับการตรวจด้วย ส่วนการตรวจ HIV พร้อมกันเป็นคำแนะนำและขึ้นอยู่กับความสมัครใจ

คำถามที่พบบ่อย

ซิฟิลิสหายเองได้ไหม

อาการหายเองได้ แต่โรคไม่หาย NHS ระบุว่าแม้อาการหายไป เชื้อยังอยู่และยังส่งต่อให้คนอื่นได้ องค์การอนามัยโลกอธิบายว่าแผลระยะแรกและอาการระยะที่สองยุบลงเองได้ แล้วโรคเดินต่อสู่ระยะถัดไป

แผลไม่เจ็บและหายไปแล้ว ยังต้องตรวจไหม

ยังควรตรวจ เพราะแผลที่ไม่เจ็บและหายเองตรงกับลักษณะระยะแรกที่องค์การอนามัยโลกและ NHS อธิบายไว้ และแผลที่หายไม่ได้แทนผลตรวจ

ตรวจเร็วเกินไปจะได้ผลที่เชื่อถือได้ไหม

ช่วงเวลามีผลต่อการแปลผล NHS ระบุว่าอาการแรกใช้เวลา 3 สัปดาห์ขึ้นไปจึงปรากฏ ส่วนจะตรวจเมื่อไรและต้องตรวจซ้ำหรือไม่ ให้เจ้าหน้าที่ประเมินจากวันที่สัมผัสเชื้อ

รักษาหายแล้วติดใหม่ได้ไหม

ได้ กรมควบคุมโรคจึงเน้นให้ดูแลคู่ไปพร้อมกันเพื่อป้องกันการติดเชื้อซ้ำ และ NHS ให้คู่ทุกคนในช่วงที่ผ่านมาเข้ารับการตรวจและรักษา การหายครั้งหนึ่งไม่ได้สร้างภูมิคุ้มกัน

ต้องตรวจเอชไอวีพร้อมกันไหม

หน่วยบริการส่วนใหญ่เสนอให้ตรวจพร้อมกัน เพราะองค์การอนามัยโลกระบุว่าโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางโรครวมถึงซิฟิลิสเพิ่มโอกาสรับเชื้อเอชไอวีได้ การตรวจเอชไอวีเป็นเรื่องสมัครใจ คุณเลือกได้

Chat Love2Test

สรุป

ซิฟิลิสเป็นโรคจากแบคทีเรียที่รักษาหายได้ เดินเป็นระยะ และมีช่วงที่ไม่แสดงอาการ อาการที่หายไปเองจึงไม่ใช่สัญญาณว่าหายจริง สิ่งที่ยืนยันได้มีแค่ผลตรวจ

สามอย่างที่ใช้ได้เลยคือ ตรวจเมื่อมีเหตุให้ควรตรวจโดยไม่ต้องรออาการ พาคู่ไปตรวจด้วย และกลับไปตรวจตามนัดใน 12 เดือนแรกหลังเริ่มรักษา การขอตรวจเป็นเรื่องปกติของการดูแลตัวเอง ไม่ใช่เรื่องที่ต้องอธิบายกับใคร ถ้าไม่แน่ใจว่าจะเริ่มที่ไหน โรงพยาบาลรัฐและคลินิกสุขภาพทางเพศเป็นจุดที่เดินเข้าไปถามได้ ส่วนสายด่วนกรมควบคุมโรคคือ 1422

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง