ซิฟิลิส คือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่เกิดจากแบคทีเรียชื่อ Treponema pallidum และเป็นโรคที่รักษาให้หายได้ จุดที่ทำให้หลายคนพลาดคืออาการของมันหายไปเองได้ ทั้งที่เชื้อยังอยู่และยังส่งต่อถึงคนอื่นได้ หน้านี้รวมไว้ที่เดียว ทั้งอาการแยกตามระยะ เส้นทางการติดต่อ การตรวจ การรักษา และช่วงที่ควรตรวจซ้ำ
ซิฟิลิส คือโรคอะไร และเกิดจากเชื้อตัวไหน
สาเหตุของซิฟิลิสเป็นแบคทีเรีย ไม่ใช่ไวรัส ข้อนี้สำคัญ เพราะโรคจากแบคทีเรียรักษาให้หายได้ ต่างจากเริมหรือเอชไอวีที่เป็นไวรัสและต้องดูแลระยะยาว องค์การอนามัยโลกจัดซิฟิลิสเป็นหนึ่งในสี่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่รักษาหายได้ และประมาณว่าปี 2565 มีผู้ใหญ่อายุ 15–49 ปี ราว 8 ล้านคนทั่วโลกรับเชื้อนี้
ของไทย กรมควบคุมโรคเคยรายงานว่าอัตราป่วยในประชากรทั่วไปเพิ่มจาก 4.4 ต่อประชากรแสนคนในปี 2557 เป็น 16.4 ในปี 2563 และสูงสุดในช่วงอายุ 15–24 ปี ที่ 50.4 อ่านต่อเรื่องช่วงวัยได้ที่ ซิฟิลิสในวัยรุ่นและวัยทำงาน
ไทม์ไลน์ของโรค จากระยะแรกถึงระยะท้าย
ซิฟิลิสเดินเป็นช่วง ๆ และมีช่วงที่เงียบ ตารางนี้ย่อจากองค์การอนามัยโลกและบริการสุขภาพแห่งชาติสหราชอาณาจักร (NHS)
| ระยะ | ช่วงเวลา | สิ่งที่มักพบ |
|---|---|---|
| ระยะที่หนึ่ง | 3 สัปดาห์ขึ้นไปหลังรับเชื้อ (NHS) | แผลเดี่ยว ขอบแข็ง มักไม่เจ็บ ที่อวัยวะเพศ ทวารหนัก ในปาก หรือมือ แผลในช่องคลอดหรือทวารหนักอาจไม่ถูกสังเกต |
| ระยะที่สอง | ปรากฏได้ถึงราว 3 เดือนถัดมา (NHS) | ผื่นไม่คันที่ฝ่ามือฝ่าเท้าแล้วลามทั่วตัว ตุ่มเนื้อสีขาวหรือเทาในที่อับชื้น ฝ้าขาวในปาก อาการคล้ายไข้หวัด ต่อมน้ำเหลืองโต ผมหรือขนร่วงเป็นหย่อม |
| ระยะแฝง | ต่อเนื่องได้เป็นปี | มักไม่มีอาการ ถ้าไม่ได้รักษา องค์การอนามัยโลกระบุว่าจะเดินต่อสู่ระยะท้ายหลังหลายปี |
| ระยะท้าย | หลายปีหลังรับเชื้อ | กระทบได้ทั้งสมอง เส้นประสาท ตา ตับ หัวใจ หลอดเลือด กระดูก ข้อ และอันตรายถึงชีวิตได้ |
จุดที่ควรจำคือทั้งแผลระยะแรกและผื่นระยะที่สองหายไปเองได้ NHS เขียนไว้ชัดว่าอาการที่หายไปไม่ได้แปลว่าเชื้อหมด เชื้อยังอยู่และยังส่งต่อได้ ส่วนองค์การอนามัยโลกระบุว่าการส่งต่อเชื้อมักเกิดในช่วงต้น คือภายในราว 2 ปีแรกหลังรับเชื้อ อ่านการแบ่งระยะเพิ่มได้ที่ อาการในแต่ละระยะของซิฟิลิส และก้อนที่พบในระยะลุกลามที่ Gummas
เชื้อส่งต่อถึงกันทางไหน และถึงลูกในท้องได้แค่ไหน
องค์การอนามัยโลกระบุเส้นทางหลักสามทาง คือเพศสัมพันธ์ทางปาก ช่องคลอด และทวารหนัก ผ่านการสัมผัสรอยโรคที่มีเชื้อ จากผู้ตั้งครรภ์ถึงทารกผ่านรก และการรับเลือด NHS เพิ่มเรื่องการใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน และระบุว่าการติดต่อผ่านเลือดบริจาคหรือการปลูกถ่ายอวัยวะพบน้อยมากเพราะมีการคัดกรอง
ด้านการตั้งครรภ์ องค์การอนามัยโลกระบุว่าซิฟิลิสระหว่างตั้งครรภ์ที่ไม่ได้รักษา รักษาช้า หรือรักษาด้วยยาที่ไม่ถูกต้อง ทำให้เกิดผลเสียต่อการคลอด 50–80% ของกรณี เช่น การเสียชีวิตในครรภ์ การคลอดก่อนกำหนด และน้ำหนักตัวน้อย และย้ำว่าไม่มีชุดตรวจใดวินิจฉัยซิฟิลิสแต่กำเนิดได้โดยตรง ทารกที่เกิดจากผู้ตั้งครรภ์ซึ่งมีเชื้อจึงต้องได้รับการตรวจประเมินทั้งทางคลินิกและห้องปฏิบัติการ
กรมควบคุมโรครายงานว่าอัตราป่วยซิฟิลิสแต่กำเนิดของไทยเพิ่มจาก 45.6 ต่อเด็กเกิดมีชีพแสนคนในปี 2562 เป็น 119.5 ในปี 2566 (ข้อมูล ณ 30 กันยายน 2567) และตั้งเป้าลดให้ไม่เกิน 50 ภายในปี 2573 เด็กที่ได้รับเชื้ออาจมีผื่น ตัวเหลือง ตับและม้ามโต หรือปัญหากระดูก และรักษาหายได้หากพบเร็ว

ตรวจได้ที่ไหน ด้วยวิธีไหน และผลบอกอะไรได้บ้าง
NHS เขียนไว้ตรง ๆ ว่าการตรวจเป็นทางเดียวที่ยืนยันได้ ดูจากอาการหรือเทียบกับรูปในอินเทอร์เน็ตแทนไม่ได้ ขั้นตอนตามปกติคือเจ้าหน้าที่ดูร่างกาย อาจเก็บน้ำจากแผลไปตรวจ และเจาะเลือด โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นตรวจพร้อมกันได้ในครั้งเดียว
องค์การอนามัยโลกระบุว่าการวินิจฉัยใช้ประวัติ การตรวจร่างกาย และผลห้องปฏิบัติการประกอบกัน วิธีตรวจมีทั้งการส่องหาตัวเชื้อจากรอยโรคและการตรวจเลือด ส่วนชุดตรวจแบบรวดเร็วรู้ผลในไม่กี่นาที จึงเริ่มรักษาได้ในการมาครั้งเดียว ของไทย กรมควบคุมโรคระบุว่าผู้ตั้งครรภ์ได้ตรวจคัดกรองฟรีสองครั้ง คือเมื่อฝากครรภ์และเมื่ออายุครรภ์ 28–32 สัปดาห์ แนะนำให้เริ่มฝากครรภ์ก่อนอายุครรภ์ 12 สัปดาห์ และใช้ชุดตรวจที่รู้ผลวันเดียวในจังหวัดที่อัตราป่วยสูง
เรื่องการอ่านผล สิ่งที่ตรงที่สุดคือผลเลือดใบเดียวไม่ใช่คำตอบในตัวเอง เวลาไปรับผลจึงควรบอกเจ้าหน้าที่ว่าสัมผัสเชื้อเมื่อไร มีอาการอะไร และเคยตรวจหรือเคยรักษามาก่อนหรือไม่ สามอย่างนี้เปลี่ยนการแปลผลได้จริง
รักษาหายได้ แต่ไม่ใช่เรื่องที่ซื้อยามาจัดการเอง
องค์การอนามัยโลกระบุชัดว่าซิฟิลิสรักษาหายได้ และระยะที่ลุกลามแล้วต้องรักษามากกว่าระยะต้น NHS ระบุว่าใช้ยาปฏิชีวนะ ระยะเวลาขึ้นกับระยะของโรค บางกรณีเริ่มรักษาได้ก่อนผลตรวจออก และบางคนมีอาการคล้ายไข้หวัดใน 24 ชั่วโมงแรก
ว่าใช้ยาตัวไหนและนานเท่าไรเป็นเรื่องที่ผู้ให้บริการประเมินเป็นรายคน หน้านี้จึงไม่ลงรายละเอียดนั้น และการหาซื้อยามาใช้เองไม่ใช่ทางที่ได้ผล เหตุผลสองข้อ ข้อแรกคืออาการซิฟิลิสหายเองได้อยู่แล้ว การเห็นอาการจางลงจึงไม่ได้บอกว่าเชื้อหมด ข้อสองคือการติดตามผลต้องใช้การตรวจเลือดซ้ำตามนัด ซึ่งทำเองที่บ้านไม่ได้ อ่านเรื่องการหายขาดได้ที่ รักษาซิฟิลิสหายขาดไหม
ทำไมคู่ต้องตรวจด้วย ไม่ใช่แค่คนที่มีอาการ
NHS ระบุว่าคู่ปัจจุบันและคู่ในช่วงที่ผ่านมาต้องได้รับการตรวจและการรักษา คลินิกช่วยแจ้งคู่ได้โดยไม่ต้องระบุชื่อคุณ และแนะนำให้งดเพศสัมพันธ์ทุกทางจนครบ 2 สัปดาห์หลังทั้งสองฝ่ายรักษาเสร็จ กรมควบคุมโรคใช้หลักเดียวกัน และแนะนำให้ตรวจคู่ของผู้ตั้งครรภ์ด้วย การคุยเรื่องนี้ไม่ใช่การกล่าวหาใคร ประโยคว่า "มีเหตุให้เราสองคนควรไปตรวจ" ก็พอ
ลดโอกาสติดและติดซ้ำ และควรตรวจซ้ำเมื่อไร
- ถุงยางอนามัยเป็นวิธีที่องค์การอนามัยโลกจัดว่าได้ผลที่สุดวิธีหนึ่งเมื่อใช้ถูกวิธีและสม่ำเสมอ แต่ระบุด้วยว่าไม่ป้องกันโรคที่ทำให้เกิดแผลนอกบริเวณที่ถุงยางคลุม ซึ่งรวมถึงซิฟิลิสและเริม จึงลดโอกาสได้มาก แต่ไม่ใช่เกราะสมบูรณ์
- NHS แนะนำให้ใช้ถุงยางอนามัยหรือแผ่นยางอนามัยคลุมสำหรับเพศสัมพันธ์ทางปาก ไม่ใช้เข็มร่วมกัน และไม่ใช้ของเล่นทางเพศร่วมกัน หรือเปลี่ยนถุงยางคลุมใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนผู้ใช้
- องค์การอนามัยโลกแนะนำให้ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงขึ้นตรวจอย่างน้อยปีละครั้ง และให้ผู้ตั้งครรภ์ตรวจตั้งแต่ฝากครรภ์ครั้งแรก
- หลังรักษาแล้ว NHS ระบุว่าต้องกลับไปตรวจเลือดซ้ำหลายครั้งในช่วง 12 เดือนแรกนับจากเริ่มการรักษา
- PrEP (เพร็พ) ป้องกันเฉพาะเอชไอวี ไม่ป้องกันซิฟิลิส คนที่ใช้ PrEP จึงยังต้องตรวจคัดกรองตามรอบ
คำถามที่พบบ่อย
ซิฟิลิสหายเองได้ไหม
อาการหายเองได้ แต่โรคไม่หาย NHS ระบุว่าแม้อาการหายไป เชื้อยังอยู่และยังส่งต่อให้คนอื่นได้ องค์การอนามัยโลกอธิบายว่าแผลระยะแรกและอาการระยะที่สองยุบลงเองได้ แล้วโรคเดินต่อสู่ระยะถัดไป
แผลไม่เจ็บและหายไปแล้ว ยังต้องตรวจไหม
ยังควรตรวจ เพราะแผลที่ไม่เจ็บและหายเองตรงกับลักษณะระยะแรกที่องค์การอนามัยโลกและ NHS อธิบายไว้ และแผลที่หายไม่ได้แทนผลตรวจ
ตรวจเร็วเกินไปจะได้ผลที่เชื่อถือได้ไหม
ช่วงเวลามีผลต่อการแปลผล NHS ระบุว่าอาการแรกใช้เวลา 3 สัปดาห์ขึ้นไปจึงปรากฏ ส่วนจะตรวจเมื่อไรและต้องตรวจซ้ำหรือไม่ ให้เจ้าหน้าที่ประเมินจากวันที่สัมผัสเชื้อ
รักษาหายแล้วติดใหม่ได้ไหม
ได้ กรมควบคุมโรคจึงเน้นให้ดูแลคู่ไปพร้อมกันเพื่อป้องกันการติดเชื้อซ้ำ และ NHS ให้คู่ทุกคนในช่วงที่ผ่านมาเข้ารับการตรวจและรักษา การหายครั้งหนึ่งไม่ได้สร้างภูมิคุ้มกัน
ต้องตรวจเอชไอวีพร้อมกันไหม
หน่วยบริการส่วนใหญ่เสนอให้ตรวจพร้อมกัน เพราะองค์การอนามัยโลกระบุว่าโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์บางโรครวมถึงซิฟิลิสเพิ่มโอกาสรับเชื้อเอชไอวีได้ การตรวจเอชไอวีเป็นเรื่องสมัครใจ คุณเลือกได้
สรุป
ซิฟิลิสเป็นโรคจากแบคทีเรียที่รักษาหายได้ เดินเป็นระยะ และมีช่วงที่ไม่แสดงอาการ อาการที่หายไปเองจึงไม่ใช่สัญญาณว่าหายจริง สิ่งที่ยืนยันได้มีแค่ผลตรวจ
สามอย่างที่ใช้ได้เลยคือ ตรวจเมื่อมีเหตุให้ควรตรวจโดยไม่ต้องรออาการ พาคู่ไปตรวจด้วย และกลับไปตรวจตามนัดใน 12 เดือนแรกหลังเริ่มรักษา การขอตรวจเป็นเรื่องปกติของการดูแลตัวเอง ไม่ใช่เรื่องที่ต้องอธิบายกับใคร ถ้าไม่แน่ใจว่าจะเริ่มที่ไหน โรงพยาบาลรัฐและคลินิกสุขภาพทางเพศเป็นจุดที่เดินเข้าไปถามได้ ส่วนสายด่วนกรมควบคุมโรคคือ 1422
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ



