ยาเป๊ป (PEP) หรือ Post-Exposure Prophylaxis คือ ยาที่ใช้ลดความเสี่ยงในการติดเชื้อเอชไอวี หลังจากที่มีความเสี่ยง เช่น การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน หรือการสัมผัสเลือดที่อาจมีเชื้อเอชไอวี การใช้เป๊ปให้ได้ผลนั้นต้องทำความเข้าใจ และใช้อย่างถูกต้อง
ยาเป๊ป คืออะไร?
ยาเป๊ป (PEP) เป็นชุดยาต้านไวรัสเอชไอวี ที่ต้องรับประทานภายในเวลาไม่เกิน 72 ชั่วโมง หลังจากมีความเสี่ยง ยิ่งเริ่มต้นเร็วเท่าไร โอกาสป้องกันการติดเชื้อเอชไอวียิ่งสูง โดยยาเป๊ปไม่ได้รักษาเอชไอวี แต่ช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อเอชไอวีเท่านั้น
ยาเป๊ปเหมาะกับใคร?
- ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ใช้ถุงยางอนามัย หรือถุงยางแตก
- ผู้ที่สัมผัสเลือด น้ำเหลือง น้ำอสุจิ หรือน้ำในช่องคลอดที่อาจมีเชื้อเอชไอวี
- บุคลากรทางการแพทย์ที่ได้รับบาดเจ็บจากเข็มหรือของมีคมที่ปนเปื้อน
- ผู้ที่ถูกล่วงละเมิดทางเพศ
ขั้นตอนการใช้ยาเป๊ปให้ได้ผล
- เริ่มเร็วที่สุด ยาเป๊ปต้องเริ่มรับประทานภายใน 72 ชั่วโมงหลังจากมีความเสี่ยง โดยแนะนำให้เริ่มภายใน 2 ชั่วโมงแรก จะมีประสิทธิภาพสูงที่สุด
- พบแพทย์ทันที รับคำปรึกษา และตรวจประเมินความเสี่ยงจากแพทย์ หากแพทย์พิจารณาเห็นว่าเหมาะสม จะจ่ายยาเป๊ปให้
- รับประทานยาต่อเนื่อง 28 วัน การใช้ยาเป๊ปให้ได้ผลต้องรับประทานยา ครบ 28 วัน โดยไม่ขาดยา
- ตรวจติดตามผล หลังจบการใช้ยาเป๊ป แพทย์จะนัดตรวจเลือดเพื่อติดตามผลเป็นระยะ เช่น 4 สัปดาห์ และ 3 เดือน เพื่อยืนยันว่าไม่มีการติดเชื้อเอชไอวี
ข้อควรระวังในการใช้ยาเป๊ป
- ห้ามขาดยา การลืมรับประทานยาหรือหยุดยาก่อนครบกำหนด อาจลดประสิทธิภาพในการป้องกัน
- ผลข้างเคียง อาจมีผลข้างเคียง เช่น คลื่นไส้ อาเจียน อ่อนเพลีย หรือเวียนศีรษะ แต่ส่วนใหญ่จะหายไปเอง หากรุนแรงควรปรึกษาแพทย์
- ไม่ใช่ยาป้องกันระยะยาว ยาเป๊ปไม่ได้ใช้แทนถุงยางอนามัยหรือยาป้องกันแบบยาเพร็พ(PrEP) เพราะเป็นการใช้ในกรณีฉุกเฉินเท่านั้น
ยาเป๊ปต่างจากยาเพร็พ อย่างไร?
- ยาเป๊ป ใช้หลังจากมีความเสี่ยง เพื่อลดโอกาสติดเชื้อเอชไอวี
- ยาเพร็พ ใช้ก่อนการมีความเสี่ยง โดยเหมาะสำหรับผู้ที่มีโอกาสสัมผัสเชื้อเอชไอวี เป็นประจำ เช่น คู่รักที่อีกฝ่ายติดเชื้อเอชไอวี
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับยาเป๊ป
- ถ้าใช้ยาเป๊ปช้าเกิน 72 ชั่วโมง จะได้ผลไหม?
ไม่แนะนำให้ใช้ เพราะประสิทธิภาพจะลดลงมาก - ใช้ยาเป๊ปบ่อยได้ หรือไม่?
การใช้ยาเป๊ปควรเป็นกรณีฉุกเฉินเท่านั้น หากมีความเสี่ยงบ่อย ควรพิจารณาเปลี่ยนไปใช้ยาเพร็พ - ยาเป๊ปหาซื้อเองได้ หรือไม่?
ยาเป๊ปเป็นยาที่ต้องสั่งจ่ายโดยแพทย์เท่านั้น เพื่อประเมินความเหมาะสม และป้องกันการใช้ผิดวิธี
อ่านบทความอื่นๆ เพิ่มเติม
- ข้อควรรู้ก่อนใช้ยาเป๊ป (PEP) เพื่อความปลอดภัย และประสิทธิภาพสูงสุด
- ยาเพร็พ(PrEP)กับยาเป๊ป(PEP) ต่างกันยังไง ?
การใช้ยาเป๊ป (PEP) อย่างถูกต้อง และทันเวลา เป็นสิ่งสำคัญในการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี หลังมีความเสี่ยง อย่างไรก็ตาม ยาเป๊ปไม่ใช่การป้องกันถาวร การป้องกันที่ดีที่สุดคือการใช้ถุงยางอนามัย และหากมีความเสี่ยงบ่อยครั้ง ควรปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับยาเพร็พ เพื่อการป้องกันที่ยั่งยืน
ป้องกันไว้ดีกว่าแก้ เพราะสุขภาพของคุณสำคัญที่สุด
