ตุ่มที่อวัยวะเพศ แยกให้ออกว่าควรทำอะไรต่อ

ตุ่มที่อวัยวะเพศ ไม่ได้บอกโรคด้วยตัวเองทันที แต่ลักษณะของตุ่ม ตำแหน่ง และอาการที่มาด้วยกัน ช่วยให้เราแยกได้ว่าควรรออีกสองสามวันหรือควรไปตรวจเลย หน้านี้เป็นหน้าตั้งต้นที่รวมสาเหตุที่พบบ่อยไว้ด้วยกัน แล้วบอกว่าตุ่มแต่ละแบบควรทำอะไรต่อ ส่วนเรื่องยาและการรักษาของแต่ละโรคเป็นเรื่องที่แพทย์ประเมินให้เป็นรายคน

ตุ่มที่อวัยวะเพศ มักเกิดจากอะไร และแบบไหนที่ไม่ใช่โรคติดต่อ

เวลาคลำเจอตุ่มหรือก้อนในร่มผ้า ความคิดแรกของคนส่วนใหญ่คือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ แต่ในห้องตรวจจริง เรื่องที่พบบ่อยที่สุดคือเรื่องของผิวหนังธรรมดา ผิวบริเวณนี้บาง อับชื้น และถูกเสียดสีทั้งวัน จึงอักเสบง่ายกว่าผิวที่อื่น

รูขุมขนอักเสบ ตุ่มแดงเล็ก ๆ ขึ้นตรงโคนขน บางตุ่มมีหัวหนองจุดเล็ก กดเจ็บหรือคัน มักขึ้นหลังโกนขน แว็กซ์ หรือใส่กางเกงรัดนาน ๆ
ซีสต์ต่อมไขมัน ก้อนกลมใต้ผิว คลำได้ชัด ขยับได้ กดไม่เจ็บ โตช้ามากและมักอยู่ที่เดิมเป็นเดือนเป็นปี
ผิวระคายเคือง จากสบู่ น้ำยาซักผ้า เจลหล่อลื่น หรือน้ำยาฆ่าเชื้อ มักเป็นผื่นแดงคันกระจายเป็นปื้น ไม่ใช่ตุ่มเดี่ยวชัด ๆ
ตุ่มที่เป็นลักษณะปกติของร่างกาย เช่น ตุ่มเล็กสีขาวเรียงรอบขอบอวัยวะเพศชาย หรือตุ่มไขมันกระจายตามผิวถุงอัณฑะและแคมนอก ซึ่งมีมาตั้งแต่วัยรุ่นและไม่เปลี่ยนแปลง

สัญญาณที่ช่วยให้ใจเย็นลงได้คือ ตุ่มนั้นอยู่กับเรามานานโดยไม่โตขึ้น ไม่มีแผล ไม่มีหนองไหล ไม่เจ็บแสบ ไม่มีไข้ และไม่ได้โผล่ขึ้นหลังจากมีเพศสัมพันธ์ครั้งที่กังวล แต่คำว่า "มักไม่ใช่" ไม่เท่ากับ "ไม่ใช่" การอ่านตุ่มด้วยตาตัวเองมีข้อจำกัดจริง ๆ เพราะบางโรคเลียนลักษณะกันได้แนบเนียน

ตุ่มแบบไหนที่ควรนึกถึงโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

กลุ่มนี้มีจุดร่วมคือเริ่มขึ้นหลังจากมีเพศสัมพันธ์ไปแล้วช่วงหนึ่ง ตั้งแต่ไม่กี่วันจนถึงหลายสัปดาห์ และมักไม่ได้อยู่โดด ๆ แต่มีอาการอื่นมาด้วย เช่น แสบเวลาปัสสาวะ ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบโต มีไข้ต่ำ ๆ หรือมีสารคัดหลั่งผิดปกติ

เริม เริ่มจากรู้สึกแสบ ๆ ชา ๆ ก่อนหนึ่งถึงสองวัน แล้วขึ้นเป็นตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ เกาะกลุ่ม ตุ่มแตกกลายเป็นแผลตื้นที่เจ็บมาก ครั้งแรกมักแรงที่สุดและอาจมีไข้ร่วม รายละเอียดเรื่องการคุยกับคู่อยู่ในบทความ เริมที่อวัยวะเพศ บอกคู่อย่างไร และมีเพศสัมพันธ์ได้ไหม
ซิฟิลิสระยะแรก แผลเดี่ยว ขอบนูนเรียบ ก้นแผลสะอาด และจุดที่หลายคนพลาดคือ ไม่เจ็บ จึงถูกปล่อยผ่านจนแผลหายไปเอง ทั้งที่เชื้อยังอยู่และเดินต่อไปสู่ระยะถัดไป
หูดหงอนไก่ ตุ่มนูนผิวขรุขระ สีเดียวกับผิวหรือคล้ำกว่า อยู่เดี่ยวหรือเกาะกลุ่มคล้ายดอกกะหล่ำ ส่วนใหญ่ไม่เจ็บแต่ค่อย ๆ ขยายขนาด อ่านต่อได้ที่ หูดหงอนไก่ ใครเสี่ยงบ้าง อาการเป็นอย่างไร ป้องกันได้ไหม
แผลริมอ่อน แผลขอบไม่เรียบ ก้นแผลมีหนอง เจ็บมากกว่าที่คาดจากขนาดแผล และมักมีต่อมน้ำเหลืองขาหนีบโตจนกดเจ็บ
หนองในแท้และหนองในเทียม ปกติให้อาการแสบขัดเวลาปัสสาวะหรือมีสารคัดหลั่งมากกว่าจะให้ตุ่ม แต่บางรายมีตุ่มหนองหรือรอยอักเสบรอบปากท่อปัสสาวะร่วมด้วย

องค์การอนามัยโลกย้ำว่าโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หลายโรคไม่แสดงอาการเลยในคนจำนวนมาก ตุ่มที่เห็นจึงเป็นเพียงส่วนที่โชคดีพอจะมองเห็น ไม่ใช่เครื่องวัดว่ามีหรือไม่มีเชื้ออะไรบ้าง

ตารางเทียบลักษณะตุ่มกับสิ่งที่ควรทำต่อ

ตารางนี้ใช้เป็นตัวช่วยจัดลำดับว่าควรรีบแค่ไหน ไม่ใช่เครื่องมือวินิจฉัย เพราะในชีวิตจริงคนหนึ่งคนมีสองอย่างพร้อมกันได้ เช่น รูขุมขนอักเสบจากการโกน บวกกับเชื้อที่ยังไม่แสดงอาการ

ลักษณะที่เห็นและที่รู้สึก	สาเหตุที่นึกถึงก่อน	ควรทำอะไรต่อ
ตุ่มแดงเล็กตรงโคนขน มีหัวหนองจุดเดียว คันหรือเจ็บเล็กน้อย	รูขุมขนอักเสบ	งดโกนบริเวณนั้น รักษาความสะอาดและความแห้ง ถ้าไม่ดีขึ้นในหนึ่งสัปดาห์หรือบวมลุกลาม ให้ไปตรวจ
ก้อนกลมใต้ผิว ขยับได้ กดไม่เจ็บ อยู่ที่เดิมนาน	ซีสต์ต่อมไขมัน	ไม่ต้องรีบ แต่ถ้าโตขึ้น แดง หรือเริ่มเจ็บ ให้ไปให้แพทย์ดู
ตุ่มน้ำใสเกาะกลุ่ม เจ็บแสบ แตกเป็นแผลตื้น อาจมีไข้	เริม	ไปตรวจในช่วงที่ยังมีแผล เพราะการเก็บตัวอย่างจากแผลสดให้ผลชัดที่สุด
แผลเดี่ยว ขอบเรียบ ก้นแผลสะอาด ไม่เจ็บ	ซิฟิลิสระยะแรก	ไปตรวจเลยแม้แผลกำลังจะหายเอง การหายของแผลไม่ได้แปลว่าหายจากโรค
ตุ่มนูนผิวขรุขระคล้ายดอกกะหล่ำ ไม่เจ็บ ค่อย ๆ ขยาย	หูดหงอนไก่	ไปตรวจเพื่อยืนยันและคุยเรื่องวัคซีนกับการติดตามผล
แผลเจ็บมาก มีหนอง ต่อมน้ำเหลืองขาหนีบโตจนกดเจ็บ หรือมีไข้สูง	แผลริมอ่อนหรือการติดเชื้อที่ลุกลาม	ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว ไม่ต้องรอดูอาการ

ไปตรวจที่ไหน ตรวจอะไร และระหว่างรอผลควรทำอะไร

คลินิกสุขภาพทางเพศ คลินิกโรคผิวหนัง หรือหน่วยบริการของโรงพยาบาลรัฐรับเรื่องนี้เป็นงานประจำ สิ่งที่ช่วยให้การตรวจแม่นขึ้นคือการเล่าตามจริงว่าตุ่มขึ้นมากี่วัน เคยเป็นแบบนี้มาก่อนไหม ใช้อะไรทาไปแล้ว และมีเพศสัมพันธ์ทางไหนมาบ้าง ข้อมูลตรงนี้เป็นตัวบอกว่าควรเก็บตัวอย่างจากตำแหน่งใด เพราะเชื้อที่คอหรือทวารหนักไม่ขึ้นมาให้เห็นในตัวอย่างจากท่อปัสสาวะ

การตรวจที่มักใช้ร่วมกันคือ การดูรอยโรคด้วยตาของแพทย์ การเก็บตัวอย่างจากแผลหรือสารคัดหลั่งไปหาเชื้อ และการตรวจเลือดสำหรับโรคที่ดูด้วยตาไม่ได้ อย่างซิฟิลิสและเอชไอวี หลายแห่งเสนอให้ตรวจหลายโรคไปพร้อมกันในครั้งเดียว เพราะคนที่มีโรคหนึ่งมีโอกาสมีอีกโรคร่วมอยู่ไม่น้อย ถ้าอยากเห็นภาพรวมว่าการตรวจแต่ละแบบตอบอะไรได้ หน้าความรู้ของ STI: รู้ทัน ตรวจเป็น และรักษาได้ เรียงไว้เป็นขั้นตอน

ระหว่างรอผล มีสี่ข้อที่ทำได้เลยและช่วยไม่ให้เรื่องแย่ลง คือ งดเพศสัมพันธ์ไว้ก่อน หรือใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งถ้าเลี่ยงไม่ได้ · ไม่บีบ ไม่แกะ ไม่สะกิดตุ่ม เพราะเสี่ยงติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำเข้าไปในแผล · ไม่หายามาทาเองโดยเฉพาะยากลุ่มสเตียรอยด์ที่อาจทำให้รอยโรคเปลี่ยนหน้าตาจนอ่านยากขึ้น · และบอกคู่ให้รู้ เพื่อให้เขาตัดสินใจเรื่องการตรวจของตัวเองได้ทันเวลา

บริการสุขภาพแห่งชาติของอังกฤษแนะนำไว้ตรงกันว่า แผลหรือตุ่มในร่มผ้าที่ไม่หายเองภายในหนึ่งถึงสองสัปดาห์ ควรให้บุคลากรดูเสมอ และเรื่องยาทุกชนิดให้เป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์ ไม่ใช่การเดาจากรูปในอินเทอร์เน็ต

คำถามที่พบบ่อย

ตุ่มที่อวัยวะเพศทุกแบบคือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไหม

ไม่ใช่ สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือรูขุมขนอักเสบและซีสต์ ซึ่งไม่ติดต่อทางเพศสัมพันธ์ แต่ถ้าตุ่มเจ็บ มีหนอง กลายเป็นแผล หรือขึ้นหลังจากครั้งที่กังวล ควรให้แพทย์ดู

ตุ่มหายเองแล้ว ยังต้องไปตรวจอีกไหม

ควรไป โดยเฉพาะถ้าเป็นแผลที่ไม่เจ็บ เพราะแผลซิฟิลิสระยะแรกหายเองได้โดยที่เชื้อยังอยู่ในร่างกาย การหายของแผลไม่ใช่คำตอบว่าหายจากโรค

มีตุ่มแล้วตรวจเอชไอวีเลยจะเจอไหม

ขึ้นกับว่าเหตุที่กังวลผ่านมานานเท่าไร เพราะการตรวจแต่ละแบบมีช่วงเวลาที่ยังตรวจไม่พบ เจ้าหน้าที่จะช่วยคำนวณวันที่ควรตรวจและนัดตรวจซ้ำให้

ซื้อยาปฏิชีวนะมากินเองก่อนได้ไหม

ไม่ควร เพราะยาที่ไม่ตรงโรคทำให้ผลตรวจอ่านยากขึ้นและทำให้เชื้อดื้อยาง่ายขึ้น การเลือกยาเป็นเรื่องที่แพทย์หรือเภสัชกรพิจารณาเป็นรายคน

ตุ่มจากเริมกับแผลซิฟิลิสดูต่างกันตรงไหน

เริมมักเป็นตุ่มน้ำใสหลายตุ่มเกาะกลุ่มและเจ็บมาก ส่วนซิฟิลิสระยะแรกมักเป็นแผลเดียว ขอบเรียบ และไม่เจ็บ แต่ของจริงซ้อนทับกันได้ จึงยังต้องตรวจยืนยัน

สรุป

ตุ่มในร่มผ้าส่วนใหญ่มาจากเรื่องผิวหนัง ไม่ใช่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ แต่แยกด้วยตาเปล่าให้แน่ไม่ได้
สิ่งที่บอกทิศทางได้ดีคือ ตุ่มเจ็บหรือไม่เจ็บ เป็นตุ่มน้ำหรือแผล ขึ้นเดี่ยวหรือเป็นกลุ่ม และมีอาการอื่นร่วมไหม
แผลที่ไม่เจ็บคือข้อที่อันตรายที่สุดในการปล่อยผ่าน เพราะมันหายเองได้ทั้งที่โรคยังเดินต่อ
ไปตรวจตอนที่รอยโรคยังอยู่ จะได้ผลชัดกว่าไปหลังแผลหาย
ระหว่างรอผล งดเพศสัมพันธ์หรือใช้ถุงยางอนามัย ไม่แกะตุ่ม ไม่ทายาเอง และบอกคู่

สิ่งที่หน้านี้ทำได้คือช่วยจัดลำดับความเร่งด่วนและลดความกลัวที่มาจากการเดา ส่วนคำตอบว่าตุ่มของคุณคืออะไรและต้องทำอะไรต่อ ต้องมาจากการตรวจของบุคลากรที่เห็นรอยโรคจริง ไม่มีใครอ่านแทนได้จากข้อความหรือรูปถ่าย และการไปตรวจเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องน่าอาย เป็นงานที่คลินิกทำอยู่ทุกวัน

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ