ตุ่มที่อวัยวะเพศชาย-หญิง บอกโรคอะไรได้บ้าง?

ตุ่มที่อวัยวะเพศเป็นอาการที่หลายคนอาจเคยพบเจอ บางครั้งอาจเป็นเพียงภาวะไม่อันตราย เช่น ตุ่มจากรูขุมขนอักเสบหรือการระคายเคืองผิวหนัง แต่บางครั้งอาจเป็นสัญญาณของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STI) ที่ต้องรีบรักษา เช่น เริม ซิฟิลิส หรือหูดหงอนไก่ การรู้จักลักษณะของตุ่มแต่ละชนิดจะช่วยให้คุณตัดสินใจได้ถูกต้องว่าควรดูแลตัวเองเบื้องต้นหรือรีบไปพบแพทย์

ตุ่มที่อวัยวะเพศ คืออะไร?

ตุ่มที่อวัยวะเพศ เป็นอาการที่หลายคนอาจเคยพบเจอ ซึ่งบางครั้งอาจเป็นเพียงภาวะไม่อันตราย เช่น ตุ่มจากรูขุมขนอักเสบ ซีสต์ต่อมไขมัน หรือการระคายเคืองผิวหนังจากสารเคมี แต่ในบางกรณี ตุ่มลักษณะนี้อาจเป็นสัญญาณของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ที่ต้องได้รับการวินิจฉัย และรักษาอย่างเร่งด่วน เช่น เริม ซิฟิลิส หรือหูดหงอนไก่

การรู้จักลักษณะ และอาการร่วมของตุ่มแต่ละชนิดจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพราะจะช่วยให้คุณสามารถตัดสินใจได้ว่า ควรดูแลตัวเองเบื้องต้นหรือควรรีบไปพบแพทย์เพื่อการตรวจ และรักษาที่ถูกต้อง

สาเหตุของการเกิดตุ่มที่อวัยวะเพศ 

ตุ่มที่ไม่เกี่ยวกับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

• รูขุมขนอักเสบ (Folliculitis)
  • เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียที่รูขุมขน
  • มักพบหลังโกนขนหรือสวมเสื้อผ้าที่รัดแน่น
  • ลักษณะ: ตุ่มแดงเล็ก ๆ บริเวณโคนขน อาจมีหนองเล็กน้อย เจ็บคันได้
    
• ซีสต์ต่อมไขมัน (Sebaceous cyst)
  • เกิดจากการอุดตันของต่อมไขมันใต้ผิว
  • ลักษณะ: ก้อนนูนกลม เนื้อแข็ง เคลื่อนที่ได้ กดไม่เจ็บ มักไม่เป็นอันตราย
    
• ภาวะระคายเคืองผิว (Irritation/Allergy)
  • จากสบู่ น้ำยาซักผ้า ถุงยางอนามัย หรือสารเคมี
  • ทำให้เกิดตุ่มแดงเล็ก ๆ คันร่วมด้วย
    
• Fordyce Spots
  • ต่อมไขมันที่ขึ้นตามธรรมชาติ มักเป็นตุ่มสีขาว/เหลืองเล็ก ๆ
  • ไม่ใช่โรค ไม่ติดต่อ และไม่เป็นอันตราย
    

ตุ่มที่เกิดจากโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

• เริมอวัยวะเพศ (Genital Herpes)
  • สาเหตุ: เชื้อไวรัส Herpes simplex virus (HSV)
  • ลักษณะ: ตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ เป็นกลุ่ม เจ็บแสบแตกเป็นแผล
  • อาการร่วม: แสบปัสสาวะ มีไข้ ต่อมน้ำเหลืองโต
  • โรคนี้รักษาไม่หายขาด แต่ควบคุมอาการได้ด้วยยาต้านไวรัส
    
• ซิฟิลิสระยะแรก (Syphilis – Primary stage)
  • สาเหตุ: เชื้อแบคทีเรีย Treponema pallidum
  • ลักษณะ: แผลริมแข็ง ขอบเรียบ ไม่เจ็บ
  • อาการร่วม: ต่อมน้ำเหลืองโต
  • หากไม่รักษา เชื้อจะแพร่ไปทั่วร่างกาย และเป็นอันตรายระยะยาว
    
• หูดหงอนไก่ (Genital Warts – HPV)
  • สาเหตุ: Human papillomavirus (HPV)
  • ลักษณะ: ตุ่มนูน ผิวขรุขระ คล้ายดอกกะหล่ำ อาจขึ้นเดี่ยวหรือเป็นกลุ่ม
  • ความเสี่ยง: บางสายพันธุ์ทำให้เกิดมะเร็งปากมดลูก/ทวารหนัก
    
• หนองในแท้ (Gonorrhea) และหนองในเทียม (Chlamydia)
  • อาจทำให้เกิดตุ่มหนอง แผลอักเสบ
  • มักมีอาการข้างเคียง เช่น ปัสสาวะแสบขัด ตกขาวผิดปกติ
    
• แผลริมอ่อน (Chancroid)
  • สาเหตุ: แบคทีเรีย Haemophilus ducreyi
  • ลักษณะ: แผลนุ่ม ขอบไม่เรียบ มีหนอง เจ็บมาก
  • อาจมีต่อมน้ำเหลืองขาหนีบโต และแตกหนอง
    

ความแตกต่างของตุ่มแต่ละโรค

โรค/ภาวะ	ลักษณะตุ่ม/แผล	อาการร่วม	ความรุนแรง
รูขุมขนอักเสบ	ตุ่มแดงเล็ก มีหนองเล็กน้อย	คัน เจ็บเล็กน้อย	ไม่รุนแรง หายได้เอง
ซีสต์ต่อมไขมัน	ก้อนกลมแข็ง กดไม่เจ็บ	ไม่มี	ไม่ร้ายแรง
เริม	ตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่ม เจ็บแสบ แตกเป็นแผล	ปวด เจ็บ มีไข้	เรื้อรัง กลับมาเป็นซ้ำ
ซิฟิลิสระยะแรก	แผลเดี่ยว ขอบเรียบ ไม่เจ็บ	ต่อมน้ำเหลืองโต	ร้ายแรง หากไม่รักษา
หูดหงอนไก่	ตุ่มนูน ผิวขรุขระ คล้ายดอกกะหล่ำ	อาจคัน/ระคายเคือง	เสี่ยงมะเร็ง
แผลริมอ่อน	แผลนุ่ม เจ็บ มีหนอง	ต่อมน้ำเหลืองโต เจ็บมาก	ร้ายแรง ต้องรักษาด่วน

ควรตรวจอย่างไรเมื่อมีตุ่มที่อวัยวะเพศ?

• ซักประวัติทางเพศ: จำนวนคู่นอน การใช้ถุงยางอนามัย ความเสี่ยงที่ผ่านมา
• ตรวจร่างกาย: แพทย์ดูตำแหน่ง ลักษณะ ขนาด จำนวนของตุ่ม
• การตรวจทางห้องปฏิบัติการ
  • ตรวจเชื้อเริม (PCR/Swab test)
  • ตรวจเลือดหาเชื้อซิฟิลิส (VDRL/TPHA)
  • ตรวจหา HPV (Pap smear/HPV DNA test ในผู้หญิง)
  • ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ๆ (HIV, หนองใน)

หลักการทั่วไปก่อนรักษา

• ประเมินสาเหตุให้ชัด: ซักประวัติทางเพศ ตรวจร่างกาย และ (ถ้าจำเป็น) ตรวจทางห้องปฏิบัติการ เช่น swab/NAAT สำหรับหนองใน–หนองในเทียม, VDRL/TPHA สำหรับซิฟิลิส, PCR/ไวรัสสำหรับเริม, HPV/Pap/HPV DNA (ในผู้มีปากมดลูก)
• ระหว่างรอผล: งดเพศสัมพันธ์ หรือหากเลี่ยงไม่ได้ให้ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง
• หลีกเลี่ยงการบีบ แกะ เกา หรือทายาเสตียรอยด์/ยาฆ่าเชื้อรุนแรงเองโดยไม่มีคำแนะนำ เพราะอาจทำให้ติดเชื้อซ้ำซ้อน/ลุกลาม

หากไม่ใช่โรคติดต่อ (เช่น รูขุมขนอักเสบ/ซีสต์)

• รูขุมขนอักเสบ (Folliculitis)
  • ดูแลพื้นฐาน: ล้างด้วยสบู่อ่อนวันละ 1–2 ครั้ง ซับให้แห้ง เลี่ยงเสื้อผ้ารัดแน่น/การเสียดสี
  • ประคบอุ่นวันละ 10–15 นาที ช่วยระบายหนอง และลดปวด
  • ยาเฉพาะที่: กลุ่มยาฆ่าเชื้อเฉพาะจุด (เช่น คลินดามัยซินเจล/มูพิโรซิน) ตามดุลยพินิจแพทย์
  • ถ้ามีอักเสบเป็นก้อน/มีไข้/กระจายหลายตำแหน่ง อาจพิจารณายาปฏิชีวนะรับประทานตามแพทย์
    
• ซีสต์ต่อมไขมัน/ผิว (Sebaceous/Epidermoid cyst)
  • ถ้าเล็ก ไม่เจ็บ: สังเกตอาการ + สุขอนามัยที่ดี
  • ถ้าโต เจ็บ ติดเชื้อ: อาจต้องผ่าตัดเล็ก (incision & drainage) หรือผ่าตัดเอาถุงซีสต์ทั้งก้อน โดยแพทย์ผิวหนัง/ศัลยแพทย์
    

เคล็ดลับป้องกันซ้ำ: หลีกเลี่ยงการโกนถี่ ใช้ใบมีดคม ทาหรือใช้ผลิตภัณฑ์ลดการระคายก่อนโกน เปลี่ยนกางเกงใน/ชุดออกกำลังให้แห้งเร็ว ลดความอับชื้น

หากเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

แนวทางด้านล่างเป็นกรอบการรักษา—แพทย์จะเลือกชนิดยา/ขนาด/ระยะเวลาที่เหมาะกับแต่ละคน และคำนึงถึงการตั้งครรภ์ โรคประจำตัว ยาที่ใช้อยู่ และการดื้อยาในพื้นที่

• เริมอวัยวะเพศ (Genital Herpes)
  • ยาต้านไวรัส: Acyclovir / Valacyclovir / Famciclovir
    • แนวทางมีทั้งแบบรักษาเมื่อกำเริบ (episodic) และ กดเชื้อระยะยาว (suppressive therapy) หากเป็นบ่อย/กระทบคุณภาพชีวิต
  • การดูแลร่วม: ประคบเย็น ลดเสียดสี ใส่เสื้อผ้าหลวม งดเพศสัมพันธ์ช่วงมีแผล/ปวดแสบ
  • ให้ความรู้: โรคไม่หายขาด แต่อาการ และการแพร่เชื้อจะลดลงมากด้วยการกินยาถูกต้อง + ใช้ถุงยางสม่ำเสมอ
    
• ซิฟิลิสระยะแรก/สอง (Syphilis)
  • ยามาตรฐาน: กลุ่มเพนิซิลลิน (เช่น Benzathine penicillin G) ฉีดตามระยะโรค
  • แพ้เพนิซิลลิน: พิจารณาทางเลือกอื่น/การทำ desensitization ตามแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ
  • ติดตามผลเลือด: ตรวจไตเตอร์ (เช่น RPR/VDRL) ตามกำหนดเพื่อดูการตอบสนอง/การรักษาหาย
    
• หูดหงอนไก่ (HPV genital warts)
  • หัตถการ/ท้องถิ่น: จี้เย็น (cryotherapy), จี้ไฟฟ้า, เลเซอร์, หรือทายาเฉพาะที่ (podophyllotoxin/imiquimod/TCA) ตามตำแหน่ง/ขนาด/จำนวน
  • วัคซีน HPV: แนะนำเพื่อป้องกันสายพันธุ์อื่นในอนาคต ลดการเกิดซ้ำ/การติดเชื้อใหม่ (แม้มีหูดแล้วก็ยังได้ประโยชน์)
  • คุมปัจจัยระคาย: ลดเสียดสี ความอับชื้น งดโกนบริเวณรอยโรค
    
• หนองในแท้ (Gonorrhea) / หนองในเทียม (Chlamydia)
  • ยาปฏิชีวนะตามแนวทางปัจจุบัน: มักใช้ Ceftriaxone ร่วมกับยาครอบคลุมชลามีเดีย (เช่น Doxycycline หรือ Azithromycin) ตามดุลยพินิจ และภูมิทัศน์การดื้อยา
  • Test of cure: บางกรณี (เช่น ตั้งครรภ์/อาการคงอยู่/สงสัยดื้อยา) แพทย์อาจนัดตรวจยืนยันการหาย
  • ตรวจตำแหน่งเสี่ยง: หากมี receptive oral/anal sex ควรตรวจคอ/ทวารหนักด้วย NAAT ตามตำแหน่งสัมผัส
    
• แผลริมอ่อน (Chancroid)
• ยาที่ใช้: Azithromycin (รับประทานครั้งเดียว) หรือ Ceftriaxone (ฉีดครั้งเดียว) / หรือสูตรอื่นตามแพทย์
• ดูแลต่อมน้ำเหลือง (bubo): บางรายอาจต้องเจาะระบายหนอง
• เฝ้าระวังร่วม: ตรวจคัดกรอง STIs อื่นพร้อมกัน โดยเฉพาะซิฟิลิส และเอชไอวี

การดูแลตนเอง และลดการกลับเป็นซ้ำ

• หลีกเลี่ยงการเกา/บีบตุ่ม เพราะเสี่ยงติดเชื้อเพิ่ม
• ทำความสะอาดด้วยสบู่อ่อน ซับให้แห้ง เลี่ยงผลิตภัณฑ์ระคายเคือง
• ลดเสียดสี/ความอับชื้น: เสื้อผ้าหลวม เนื้อผ้าระบายอากาศ
• หยุดโกน/แว็กซ์บริเวณรอยโรคจนหายดี
• รับประทานยาครบตามสั่ง ไม่หยุดเอง แม้อาการดีขึ้น
• งดมีเพศสัมพันธ์จนกว่าจะตรวจ และรักษา
• หากมีความเสี่ยงต่อเนื่อง พิจารณาพูดคุยแพทย์เรื่อง PrEP (ป้องกัน HIV ก่อนเสี่ยง) และทราบทางเลือก PEP (หลังเสี่ยง ≤72 ชม.)
• ไปพบแพทย์ทันทีหากตุ่มไม่หายภายใน 1–2 สัปดาห์ หรือมีอาการรุนแรง เช่น เจ็บมาก มีหนอง ไข้สูง

การป้องกันการเกิดตุ่มที่อวัยวะเพศ และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์
• ลดจำนวนคู่นอน และสร้างความสัมพันธ์ที่มั่นคง
• ตรวจสุขภาพทางเพศสัมพันธ์ทุก 3–6 เดือน หากมีพฤติกรรมเสี่ยง
• ฉีดวัคซีน HPV ป้องกันหูดหงอนไก่ และมะเร็งปากมดลูก
• ไม่ใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น

คำถามที่พบบ่อย

Q: ตุ่มที่อวัยวะเพศทุกชนิดคือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หรือไม่?
A: ไม่ใช่เสมอไป บางครั้งอาจเป็นเพียงรูขุมขนอักเสบหรือซีสต์ที่ไม่อันตราย แต่หากตุ่มเจ็บ มีหนอง หรือเป็นแผล ควรพบแพทย์เพื่อตรวจ

Q: หากมีตุ่มแล้วตรวจ HIV เลยจะเจอหรือไม่?
A: การตรวจ HIV มีช่วง Window Period ควรตรวจตามระยะที่เหมาะสม แต่การมีตุ่มอาจเป็นสัญญาณของโรคติดต่อชนิดอื่น ๆ ควรตรวจแบบครบวงจร

Q: ตุ่มจากเริมกับซิฟิลิสต่างกันอย่างไร?
A: – เริม: ตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ เจ็บมาก แตกเป็นแผล
    – ซิฟิลิสระยะแรก: แผลเดียว ขอบเรียบ ไม่เจ็บ

อ่านบทความอื่นๆ เพิ่มเติม

• โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ในวัยรุ่น รู้เท่าทัน ป้องกันได้
• Doxy-PEP นวัตกรรมป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่คุณควรรู้

ตุ่มที่อวัยวะเพศชายหรือหญิงอาจเป็นเพียงภาวะเล็กน้อยที่ไม่อันตราย แต่ก็อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่ร้ายแรงได้ การสังเกตลักษณะตุ่ม ร่วมกับการเข้ารับการตรวจ และรักษาโดยแพทย์จึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด อย่าละเลยหรืออายที่จะไปพบแพทย์ เพราะการตรวจเร็ว รักษาเร็ว จะช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อน และลดการแพร่เชื้อ

เอกสารอ้างอิง

• World Health Organization (WHO). Sexually transmitted infections (STIs). [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/sexually-transmitted-infections-(stis)
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Genital Herpes – CDC Fact Sheet. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://www.cdc.gov/std/herpes/stdfact-herpes.htm
• UNAIDS. Global HIV & AIDS statistics — Fact sheet. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://www.unaids.org/en/resources/fact-sheet
• กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STIs). [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://ddc.moph.go.th
• สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.). ความรู้เกี่ยวกับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก: https://www.thaihealth.or.th